بررسی ترکیب‌های برون‌مرکز سه جزئی N-P-N در زبان فارسی: تحلیلی در چارچوب صرف ساخت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه زبان شناسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.

2 گروه زبانشناسی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

3 گروه زبان شناسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

چکیده

چکیده
در اکثر زبان‌ها، فرایند واژه‌سازیِ ترکیب، از فرایندهای دیگر زایاتر است، به همین دلیل این فرایند جایگاه ویژه‌ای در صرف هر زبان داشته و بیشتر مورد توجه دستورنویسان و زبان‌شناسان قرار گرفته است. واژه‌های مرکبِ یک زبان به صورت‌های مختلفی قابل طبقه‌بندی هستند، یکی از این روش‌هایِ طبقه‌بندی، تقسیم ترکیب‌ها به دو دستۀ برون‌مرکز و درون‌مرکز است.در این مقاله به بررسی ترکیب-های برون‌مرکز سه جزئی با ساختار N-P-N در زبان فارسی در چارچوب نظریه صرف ساخت می-پردازیم. این پژوهش روابط معنایی نظام‌مند، طرحوارة ممکن ناظر بر عملکرد ساخت N-P-N، زیرطرحواره‌های آن و ساختار سلسله‌مراتبی این ساخت را در واژگان گویشوران زبان‌فارسی بررسی می-کند. داده‌های مورد بررسی در این پژوهش از کتاب «فرهنگ فارسی عامیانه» اثر ابوالحسن نجفی (1387) انتخاب شده‌اند، که جمعاً 88 داده جمع‌آوری شده و مورد بررسی قرار گرفته‌اند. رویکرد این پژوهش ساخت‌بنیان است و کوشیده است به روش تحلیلی-توصیفی و با بررسی محتوای استعاری و معنایی ترکیب‌های برون‌مرکز سه جزئی، الگوهای واژه‌سازی ناظر بر آن‌ها را بر اساس مفهوم «ساخت» و «طرحواره‌های ساختی» تبیین نماید. یافته‌های این پژوهش گویای این است که همه ترکیب‌های برون‌مرکز سه جزئی N-P-N که در این پژوهش مورد بررسی قرار گرفتند در قالب 10 رابطه معنایی طبقه‌بندی می‌شوند؛ این روابط معنایی عبارتند از: ویژگی، ویژگی شخص، زمان، مکان، حالت، چیز، وضعیت، شخص، کنش و تکرار زمان. هریک از این روابط معنایی و تفاوت آنها به کمک طرحواره‌های ساختی که به‌طور همزمان صورت و معنا را لحاظ می‌کند؛ ارائه شده‌اند. یکی دیگر از نتایج این پژوهش رابطه مستقیم بین میزان شفافیت معنایی یک ساخت در زبان فارسی با بسامد وقوع و زایایی آن بود. در پژوهش حاضر، تعداد ترکیب‌های عطفی N-be-N، 70 داده بوده که به صورت معناداری از دیگر ترکیب‌ها بیشتر است و این بسامدِ بالا گویای این است که در زبان فارسی این ساخت شفافیت معنایی و زایایی بیشتری برای اهل زبان دارد.
. . . . . . .

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Study of N-P-N Tripartite Exocentric Compounds in Persian: An Analysis within the Framework of Construction Morphology

نویسندگان [English]

  • Ghazaal Asadi 1
  • Sahar Bahrami-Khorshid 2
  • Ardeshir Maleki-Moghadm 3
1 Department of Linguistics, Faculty of Humanities, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran.
2 Linguistics department, Tarbiat Modares University, Iran, Tehran
3 Department of Linguistics, Faculty of Humanities,, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran.
چکیده [English]

Abstract
In many languages, compounding as a word-formation process is more productive than the other processes. According to this fact, compounding has a special role in morphology of languages and this process has been concentrated by grammarians and linguists. Compound words of a language can be classified in various ways. In one of this classification methods, compounds are divided into two major categories: exocentric compounds and endocentric compounds. This research is an attempt to explore the N-P-N tripartite exocentric compounds of Persian within the framework of Construction Morphology. The data under the study have been collected from reference book “Farhang-e Farsi-ye Āmiyāne” (Persian Slang Dictionary) written by Abolhasan Najafi which totally includes 88 tripartite compounds. The approach of this research is construction-based and tried to examine metaphorical and semantic content of the above-mentioned compounds and to justify the word-formation pattern of them based on concept of “construction” and “constructional schemas”. The method of this research is descriptive-analytical and the result of research demonstrates that all the compounds that are examined in this research can be encoded by 10 semantic relations: property, person property, time, location, state, thing, condition/situation, person, action and repetition of time. Each of these semantic relations and their differences has been represented as schema which is pairing of form and meaning. The results also evinced that there is a direct relation between semantic transparency of a construction and its frequency and productivity in Persian, there are 70 N-be-N compounds in the corpus which are considerably more than other types of compounds. Therefore, it is concluded that the frequency of the N-P-N compounds is rooted from its semantic transparency.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

کلیدواژه‌ها [English]

  • tripartite compound
  • exocentric
  • construction morphology
  • constructional schemas
  • N-P-N

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از تاریخ 01 خرداد 1400
  • تاریخ دریافت: 26 آبان 1399
  • تاریخ بازنگری: 08 تیر 1401
  • تاریخ پذیرش: 01 خرداد 1400
  • تاریخ اولین انتشار: 01 خرداد 1400