برهم‌کنش واج‌شناسی و ساخت‌واژه در تلفظ گفتاری صورت‌های مضارع فعل «خواستن» .

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

عضو هیات علمی دانشگاه شهر کرد

چکیده

صورت‌های مضارع فعل «خواستن» شامل «می‌خواهم»، «می‌خواهی»، «می‌خواهد»، «می‌خواهیم»، «می‌خواهید» و «می‌خواهند» از افزوده شدن پیشوند مضارع اخباری (mi-) و شناسه‌های /-am/، /-i/، /-ad/، /-im/، /-id/ و /-and/ به فعل «خواه» ساخته می‌شوند. تلفظ این صورت‌ها از سه هجا در گونه رسمی به دو هجا در گونه گفتاری کاهش یافته است. هدف این پژوهش شناسایی و تحلیل فرایندهای واجی‌ای‌ است که موجب تلفظ‌های گوناگون این صورت‌ها شده‌اند. علت اولیه تغییر تلفظ این صورت‌ها حذف همخوان /h/ی بن مضارع «خواه» در سطح واژگانی است. این حذف در سطح بعدی، یعنی در سطح فراواژگانی که پیشوند «می» و شناسه‌ها افزوده می‌شوند، موجب التقای واکه‌ //ی «خواه» و واکه‌های شناسه‌ها می‌شود. رفع التقای واکه‌ها در «می‌خواهم»، «می‌خواهد» و «می‌خواهند» از رهگذر حذف واکه کوتاه /a/ی شناسه‌ها، و در می‌خواهیم»، «می‌خواهی» و «می‌خواهید» با درج همخوان میانجیِ [j] میان واکه‌ // و واکه /i/ی شناسه‌ها صورت می‌پذیرد. فرایندهایی که در سطح فراواژگانی رخ می‌دهند شامل حذف همخوان /d/، درج همخوان [n] و بازهجابندی هستند. از آنجا که در رخداد این فرایندها واج‌شناسی و ساخت‌واژه «برهم‌کنش» دارند تحلیل‌های این پژوهش در چارچوب نظریه بهینگی لایه‌ای که آمیزه‌ای از رویکرد لایه‌ای ساخت‌واژه و واج‌شناسی واژگانی با نظریۀ بهینگی می‌باشد، انجام شده است. پس از پیدایش نظریۀ بهینگی رویکرد بهینگی لایه‌ای پیشنهاد شد تا به برهم‌کنش واج‌شناسی و ساخت‌واژه به ویژه در زمینه تیرگی واج‌شناختی بپردازد. یکی از دلایل کوتاه‌شدگی عناصر زبانی شامل کاهش شمار هجاهای واژه‌ها و عبارت‌ها اصل اقتصاد و کم‌کوشی زبان است. بر اساس این اصل گویشوران گرایش دارند تا در تولید عناصر زبانی نیرو و کوشش کمتری به کار ببرند. پرداختن به راحتی تلفظ و صرف انرژی و کوشش کمتر بحثی نقش‌گرایانه می‌باشد که خارج از چارچوب واج‌شناسی صورتگراست. ولی نظریه بهینگی با آمیختن نقش‌گرایی و صورت‌گرایی در قالب محدودیت LAZY این مشکل را رفع کرده است. پیش از ورود به تحلیل‌های بهینگی ترتیب این فرایندها و تعامل‌شان با یکدیگر مورد تحلیل قرار می‌گیرد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Interaction of Phonology and Morphology in the Pronunciation of Present/ Future Forms of the Verb "stan"(to want) in Colloquial Persian

نویسنده [English]

  • Bashir Jam
Faculty member/ Shahrekord University
چکیده [English]

The present/ future forms of the infinitive verb "stan" (to want) are made by adding the prefix /mi-/ and the inflectional endings /-am/, /-i/, /-ad/, /-im/, /-id/, and /-and/ to the verb /h/. These forms include [mi..ham] (I want), [mi..hi] (you (singular) want), [mi..had] (s/he wants), [mi..him] (we want), [mi..hid] (you (plural) want), and [mi..hand] (they want) respectively. The pronunciation of these forms in colloquial Persian has decreased from three syllables to two syllables. As a result, they are pronounced [mi.m] (I want), [mi.j] (you (singular) want), [mi.d] (s/he wants), [mi.jm] (we want), [mi.jn] (you (plural) want), and [mi.n] (they want) respectively. This research aims to identify and analyze the phonological processes causing the various pronunciations of these forms. The primary cause is the deletion of /h/ in /h/ at the word level. Then at the postlexical level in which the prefix /mi-/ and inflectional endings are added, /h/ deletion leads to hiatus. The hiatus of the vowel // and the vowel /a/ in the endings /-am/, /-ad/, and /-and/ is resolved by /a/ deletion. However, the hiatus of the vowel // and the vowel /i/ in the endings /-i/, /-im/, and /-id/ is resolved by inserting [j] as an intervocalic consonant. The phonological processes that occur at the postlexical level include /d/ deletion, [n] insertion, and resyllabification. Since phonology and morphology interact in the application of these processes, their analyses are done using Stratal Optimality Theory (SOT) at word and, post-lexical levels. Stratal OT which draws heavily on the tradition of Lexical Phonology is a hybrid model of OT in which the insights of Lexical Phonology and Morphology are broadly combined with parallel OT. It posits three distinct levels or strata including stem, word and postlexical levels. Stratal OT assumes that, in each phonological cycle, the mapping from input to output is effected by means of parallel constraint-based computation in the manner of OT.

کلیدواژه‌ها [English]

  • hiatus
  • phonological opacity
  • counterbleeding opacity
  • consonant deletion
  • Stratal Optimality Theory

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از تاریخ 26 تیر 1401
  • تاریخ دریافت: 16 فروردین 1401
  • تاریخ بازنگری: 07 تیر 1401
  • تاریخ پذیرش: 26 تیر 1401
  • تاریخ اولین انتشار: 26 تیر 1401