نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسندگان
دانشگاه تهران
چکیده
وجهیت مقولهای معنایی است که به گویشوران یک زبان اجازه میدهد تا به بیان موضع و دیدگاه خود نسبت به گزارههای زبانی مبادرت ورزیده و دربارۀ الزام و امکان وقوع گزارهها صحبت کنند. هدف جستار حاضر بررسی وجهیت و تعامل آن با زمان دستوری در کردی مکریانی است. کردی مکریانی گونهای از کردی سورانی است که در برخی از شهرهای کردنشین ایران از جمله مهاباد، بوکان، سردشت، پیرانشهر، نقده، اشنویه، میاندوآب و شاهیندژ صحبت میشود. در کردی مکریانی دو واژهای که برای بیان وجهیت به طور فراوان مورد استفاده قرار میگیرند عبارتند از: “dabe” و “dabɑ”. این واژهها به مقولۀ دستوری فعل تعلق دارند و معادل «باید» یا «بایستی» در فارسی هستند. افعال وجهی مورد بحث الزام قوی را نشان داده و از این طریق برای بیان وجهیت تکلیفی و معرفتی به کار میروند. پژوهش حاضر نشان میدهد که تمایز میان این وجهنماها در مقولۀ زمان دستوری نهفته است، به گونهای که “dabe” دارای زمان دستوری حال و “dabɑ” دارای زمان دستوری گذشته است. نتایج تحقیق حاکی از آن است که عنصر زمان دستوری در این افعال نقش فعالی دارد و روی هر دو پیمانۀ نحو و معناشناسی تأثیر میگذارد. در قلمروی نحو، مشخصۀ زمان دستوری فعل وجهی در تعیین زمان دستوری فعل اصلی تأثیرگذار است. دادههای پژوهش نشان میدهند که با توجه به اینکه “dabe” مشخصۀ ]حال[ دارد، فعلی که بعد از آن در جمله نمود پیدا میکند حتماً باید دارای مشخصۀ ]حال[ باشد. از طرف دیگر، فعل وجهی “dabɑ” به زعم اینکه مشخصۀ ]گذشته[ دارد باعث میشود که فعل اصلی نیز با زمان دستوری گذشته در جمله نمود پیدا کند. در قلمروی معناشناسی، مشخصۀ زمان دستوری در تعیین خوانش وجهیت، یعنی وجهیت تکلیفی و یا معرفتی، نقش مهمی ایفا میکند. به طور مشخص، نتایج پژوهش بیانگر آن هستند که از وجهنمای “dabɑ” فقط میتوان برای بیان وجهیت تکلیفی در گذشته استفاده کرد در حالیکه وجهنمای “dabe” برای بیان وجهیت تکلیفی در وقت حال و آینده و همچنین وجهیت معرفتی مورد استفاده قرار میگیرد. در این راستا، عنصری که در تمایز میان خوانش تکلیفی و معرفتی این فعل ما را یاری میدهد نمود دستوری است، به گونهای اگر وجهنمای “dabe” با نمود کامل همراه شود، خوانش وجهیت معرفتی است و اگر بدون حضور عنصر نمود مورد استفاده قرار گیرد، خوانش وجهیت تکلیفی خواهد بود.
کلیدواژهها
موضوعات
عنوان مقاله [English]
The modal markers "dabe" and "dabɑ" in Mukriyani Kurdish
نویسندگان [English]
- Zanko Radnia
- Gholamhossein Karimi Doostan
University of Tehran
چکیده [English]
Modality is a semantic category which allows the speakers of a language to express their viewpoints on linguistic propositions and talk about the possibility and necessity of potential events. The present article attempts to investigate the interaction between tense and modality in Mukriyani Kurdish. Mukriyani is a subdialect of Sorani Kurdish which is spoken in some of the Kurdish-speaking cities in Iran such as Mahabad, Bukan, Sardasht, Piranshahr, Naqadeh, Oshnavieh, Miandoab, and Shahin Dezh. In Mukriyani, two words which are frequently employed by speakers as a means of expressing modality are “dabe” and “dabɑ”. They belong to the verbal category and are the equivalents of “bɑjad” and “bɑjesti” in Persian. These modal verbs convey strong necessity (in terms of modal force) and thus are used to express deontic and epistemic modal flavors. The current research indicates that the difference between these two modal verbs lies in the grammatical category of tense, such that “dabe” is marked for the present and “dabɑ” for the past. The results of this paper point to the fact that tense plays an integral role and exercises an important influence on the modules of syntax and semantics. In the domain of syntax, the tense of the modal verb determines the tense of the main verb. Otherwise phrased, the [present] feature of “dabe” dictates the main verb to appear in the present tense as well. In the same fashion, the [past] feature of “dabɑ” causes the main verb to appear in the past tense. In the semantic domain, grammatical tense is instrumental in rendering the modal interpretation of these verbs. More specifically, our findings indicate that “dabɑ” can only be used in order to express deontic modality in the past, whereas “dabe” can be utilized in order to express deontic modality in the present or future as well as epistemic modality. In this context, grammatical aspect is the underlying element which lends us support in distinguishing between the deontic and epistemic interpretations. If “dabe” is accompanied by the perfect aspect, the interpretation is going to be epistemic, but if aspect is lacking in the sentence, the interpretation is going to be deontic.
کلیدواژهها [English]
- Mukriyani Kurdish
- deontic modality
- epistemic modality
- speech time
- event time
- modal time
)