درک معنایی اسامی مرکب درون مرکز و برون مرکز فارسی در غیرفارسی زبانان: رویکردی شناختی- معنایی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه زبان شناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران، تهران، ایران

2 استاد زبانشناسی دانشگاه تهران

3 استادیار گروه زبان شناسی دانشگاه فردوسی، مشهد، ایران

چکیده

درک معنایی اسامی مرکب از جمله موضوعاتی است که در چارچوب نظری زبان­شناسی شناختی مطرح می­شود. اسامی مرکب با توجه به رابطۀ معنایی پایه­های کلمات مرکب به چهار گروه تقسیم  که با توجه به معیار وجود یا عدم وجود هستۀ معنایی، دو گروه اصلی اسامی مـرکـب درون­مرکز و برون­مرکز در این پژوهش مورد بررسی قرار می­گیرند. فهرستی از این اسامی به‌صورت کتابخانه­ای از متون مختلف گردآوری شد و برای آزمون این پژوهش مورد استفاده قرار گرفت. پـس از بـررسـی آزمون­های متعدد درک زبانی، آزمون جفت کردن تعریف کلمه مورد استفاده قرار گرفت و در قالب برنامکی در تلفن همراه هوشمند بر روی فارسی­آموزان سطح میانۀ مرکز آموزش زبان فارسی به غیرفارسی­زبانان (آزفا) دانشگاه فردوسی مشهد به مرحلۀ اجرا رسید. در مجموع، 888 دادۀ به­دست آمده از آزمون (37 آزمودنی که 24 تعریف را با اسم مرکب مورد نظر جفت نمودند) توصیف و با آزمون­های آماری استاندارد تحلیل شدند. سرانجام، یافته­های آزمون­های آماری تی و پیـرسون نشـان دادنـد کـه به­دلیل وجود هستۀ معنایی در اسامی مرکب درون­مرکز، میزان درک معنایی فارسی­آموزان از اسامی مرکب درون­مرکز بیشتر از اسامی مرکب برون­مرکز است و همچنین درک آن­ها از اسـامـی مرکب درون­مرکز با سرعت بیشتری نسبت به اسامی مرکب برون­مرکز انجام می­شود. از طرفی، میان درک فارسی­آموزان از اسامی مرکب درون­مرکز و برون­مرکز رابطۀ همبستگی وجود دارد؛ بنابراین، وجود نوعی رابطه در اسـامـی مرکب درون­مرکز نسبت به اسامی مرکب برون­مرکز سریع­تر فهمیده می­شود و در نتیجه، نظریۀ رقابت میان رابطه­ها در اسامی مرکب (کارین) تأیید می­شود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Semantic Comprehension of Persian Endocentric and Exocentric Compound Nouns in Persian-learners: A Cognitive-Semantic

نویسندگان [English]

  • Sara Montazeri 1
  • Ali Afkhami 2
  • Atiyeh Kamyabi Gol 3
1 Department of Linguistics, Faculty of Letters and Humanities, University of Tehran, Tehran, Iran
2 Professor of Linguistics at University of Tehran
3 Assistant Professor of Linguistics at Ferdowsi University of Mashhad, Iran
چکیده [English]

Semantic comprehension of compound nouns is one of the subjects discussed in theoretical framework of cognitive linguistics. Compound nouns are divided into four groups based on the semantic relation of its components. According to the criterion of existence or absence of a semantic head, two main groups of endocentric and exocentric compound nouns are investigated in this study. A list of these nouns was collected as a library research from different texts and used to test this research. After examining multiple language comprehension tests, definition-word pairing test was used and in the form of an application on smart phones on Persian-learners of the middle level in Teaching Persian as a Second Language (TPSL) of Ferdowsi University of Mashhad was performed. Totally, 888 data were obtained from the test (37 subjects paired 24 definitions with compound nouns) described and analyzed by standard statistical tests. Finally, T and Pearson tests showed that due to the semantic head in endocentric compound nouns, the level of semantic comprehension of Persian-learners of endocentric compound nouns is greater than that of exocentric compounds. Besides, comprehension of Persian learners from Persian endocentric compounds is faster than exocentric compounds. Also, there is a correlation between the comprehension of Persian learners of endocentric and exocentric compound nouns. Therefore, the existence of a kind of relationship in endocentric compound nouns is understood more quickly than exocentric compound nouns. Therefore, the theory of Competition among Relations in Nominals (CARIN) is confirmed.

کلیدواژه‌ها [English]

  • comprehension
  • compound nouns
  • endocentric
  • exocentric
  • Persian-learners
  • CARIN Theory
امیرقاسمی، م. (1380). فرهنگ فارسی کودک و نوجوان، تهران، دادار.

انوری، ح. (1382). فرهنگ فشردۀ سخن، تهران، انتشارات سخن.

بدخشان، ا. و جودکی، ف. (1390). شفافیت و تیرگی معنایی در واژگان مرکب (عنصر غیر فعلی و ستاک حال). فصلنامۀ علمی پژوهشی زبان و ادب فارسی، دانشکده ادبیات و زبان­های خارجی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد سنندج، سال سوم، شمارۀ 8.

سبزواری، م. (1388). ترکیب­پذیری معنایی در اسامی مرکب فارسی امروز، رسالۀ دکتری، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

ـــــــــــــــ (1391). شفافیت و تیرگی معنایی اسامی مرکب زبان فارسی از دیدگاه شناختی، فصل­نامۀ جستارهای زبانی، د 4، ش 3 (پیاپی 15)، 55-73.

ـــــــــــــــ(1391). تبیین و تحلیل رابطه‌های معنایی در اسامی مرکب برون مرکز فارسی معیار، پژوهشنامه انتقادی متون و برنامه­های علوم انسانی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی. سال دوازدهم، شمارة اول، 45-61.

ـــــــــــــ (1395). بررسی معنی­سازی و استنباط و الگوهای مفهومی اسامی مرکب درون­مرکز فارسی، فصلنامۀ علمی-پژوهشی زبان­پژوهی، دانشگاه الزهرا.

ستوده، غ.، مهرکی، ا؛ و سلطانی، ا. (1385). لغت­نامه، فرهنگ متوسط دهخدا، تهران، انتشارات دانشگاه تهران.

شقاقی و. (1386). مبانی صرف. تهران، سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه­ها (سمت).

شکری، گ. (1382). فرهنگ دبستانی، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

طباطبائی، ع. (1382). اسم و صفت مرکب در زبان فارسی، تهران، مرکز نشر دانشگاهی.

کریمی­دوستان، غ؛ و وحید، ا. (1392).  تحلیل معنایی کلمات مرکب اسم- اسم در زبان فارسی. پژوهش­های زبان­شناسی، سال پنجم، شمارۀ اول، 65-82.

Bauer, L., 1993. English Word Formation. Cambridge: Cambridge University Press.

Benczes, R., 2013. On the non-viability of the endocentric–exocentric distinction: Evidence from linguistic creativity. EXELL (Explorations in English Language and Linguistics. 1.1 (2013): 3-18.

Gagne, C. L & Spalding T. L., 2004. Effect of relation availability on the interpretation and access of familiar noun–noun compounds. Brain and Language 90 (2004) 478–486.

Gagne, C. L. & Shoben E. J.,1997. The Influence of Thematic Relations on the Comprehension of modifier–noun combinations, Journal of Experimental Psychology: Learning, Memory, and Cognition, No. 23.

Haspelmath, M. 2002. Understanding Morphology. London: Arnold.

Katamba, F.,1993. Morphology, Macmillan: Macmillan Press LTD.

Lieber, R. 2009. Introducing Morphology. Cambridge University Press.

Nakladatelstvi, Cekoslovenske VED.

Scalise S. et al., 2009. Exocentricity in Compounding,Gengo Kenkyu, 135:  p 49–84.

Shaki, M.,1964. A Study on Nominal Compoundsin Neo-Persian. Praha:

Spencer, A. (1991). Morphological Theory: An Introduction to Word Structure in Generative Grammar. Oxford: Blackwell.

Tehranisa, S.A.,1987. A Syntactic and Semantic Analysis of Compound Nouns in Persian. Ph.D Dissertation. University of Michigan.