بند موصولی عربی و فارسی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه تربیت مدرس، ایران.

2 دانشیار زبان شناسی دانشگاه تربیت مدرس، ایران.

3 دانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه تربیت مدرس، ایران.

4 استاد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه تربیت مدرس، ایران.

5 دانشیار زبان و ادبیات عرب دانشگاه تربیت مدرس، ایران.

چکیده

رده­شناسی2 شاخه­ای از زبان­شناسی است که شباهت­های ساختاری بین زبان­ها را بدون توجه به تاریخ آن­ها مورد بررسی قرار می­دهد. بررسی­های زبان شناسان ثابت کرده است که زبان­های مختلف دنیا مشترکاتی نیز دارند که به آن­ها، جهانی­های زبان گفته می­شود؛ بررسی ترتیب سازه­ها یکی از مهم­ترین مباحث رده­شناسی زبان است؛ زیرا زبان­ها در این مورد تنوع بیشتری نشان می­دهند و این تنوع دست­مایه­ای برای بررسی­ رده­شناختی زبان به شمار می­آید. یکی از این موارد تنوع، توالی هسته و بند موصولی است. رده­شناسان دو گونه توالی اسم و بند موصولی را در زبان­ها مشخص کرده­اند: هسته - بند موصولی و بند موصولی - هسته. از نظر آنها این دو توالی­ با آرایش سازه­های اصلی زبان­ها به ویژه (مفعول و فعل) همبستگی دارد. بنابر این طبق پیش­بینی­های آنها، توالی هسته - بند موصولی اکثراً در زبان­های فعل - مفعول و توالی بند موصولی - هسته در زبان­های مفعول - فعل هستند. در گفتار حاضر ساخت موصولی در زبان­های فارسی و عربی را در چهارچوب رده­شناسی بررسی می‌کنیم تا روشن شود که ویژگی­های ساخت موصولی در زبان­های فارسی و عربی چگونه است و چه شباهت­ها و تفاوت­هایی میان این دو ساخت در فارسی و عربی وجود دارد. به علاوه، این پژوهش در پی آن است تا مشخص کند که توالی هسته اسمی و بند موصولی در هر دو زبان چه نسبتی با پیش­بینی­های متخصصین رویکرد رده‌شناسی دارد. روش تحقیق توصیفی - تحلیلی است و جملات مورد بررسی از متون مختلف گونۀ رسمی هر دو زبان فارسی و عربی جمع­آوری شده است. بیش از ده هزار جمله مورد بررسی قرار گرفت. از نتایج پژوهش می‌توان به این موارد اشاره کرد که روشن شد زبان­های فارسی و عربی از الگوی غالب جهانی در ترتیب بند موصولی و هستۀ اسمی تبعیت می­کنند یعنی در هر دو زبان بند موصولی بعد از هستۀ خود قرار می­گیرد؛ اما در این زمینه زبان فارسی طبق پیش‌بینی‌های انجام‌شده برای زبان­های فعل پایان یا زبان­های OV عمل نمی­کند. در حالی که زبان عربی با پیش‌بینی‌های ارائه‌شده برای زبان­های VO سازگار است.همچنین یکی دیگر از نتایج این تحقیق این است که رخ دادن پدیدۀ خروج بند موصولی در زبان فارسی امکان­پذیر است ولی در زبان عربی رخ نمی­دهد.



 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Relative Clauses in Arabic and Persian

نویسندگان [English]

  • Bassam Rahma 1
  • Hayat Ameri 2
  • Najme Dorri 3
  • Gholamhosseyn Gholamhosseynzade 4
  • Eessa Mottaghizade 5
1 PhD Candidate in Persian language and Literature, Tarbiyat Modares University, Iran.
2 Associate Professor of Linguistics, Tarbiyat Modares University, Iran.
3 Associate Professor of Persian language and Literature, Tarbiyat Modares University, Iran.
4 Professor of Persian language and Literature, Tarbiyat Modares University, Iran.
5 Associate Professor of Arabic language and Literature, Tarbiyat Modares University, Iran.
چکیده [English]

Typology is a branch of linguistics which studies the structural similarities between languages, regardless of their history. Linguistic studies have proven that different languages in the world have similarities which called Language Universals. Study of Word Order is one of the most important topics in Typology of language, because of languages are more diverse in this respect, and this diversity is a tool for typological studies. One of these diversities is sequence of Relative Clause and Noun. Topologists have identified two types: Relative Clause – Noun (Rel N) and Noun - Relative Clause (N Rel). In their view, these two sequences correlate with the arrangement of the main constituents of language in particular (verb and object).Consequently, according to their predictions, (N Rel) sequence is predominantly in VO languages, and (Rel N) sequence in OV languages. In the present article, we study relative clause in Persian and Arabic languages in order to clarify what are the characteristics of relative clause in both languages and what are the similarities and differences between them. In addition, the research seeks to study the sequence of noun and relative clause in the light of the views of Topologists. The research method is descriptive-analytical and the sentences are collected from different official texts of both Persian and Arabic languages. Over ten thousand sentences were studied .The findings of the study showed that Persian and Arabic languages follow the dominant global pattern in the sequence of relative clause and noun, meaning that both languages have the sequence (N Rel). In this context, however, the Persian language does not follow the predictions made for the ending verbs or OV languages. While the Arabic language is consistent with the predictions presented for VO languages. Also another result of this study is that the phenomenon of relative clause movement in Persian language is possible but not in Arabic.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Typology
  • Language Universals
  • relative clause
  • Persian language
  • Arabic Langugae
قرآن مجید، ترجمۀ حسین انصاریان.
ابن جنی، ابوالفتح عثمان (2007). شرح اللمع فی النحو، تحقیق محمد خلیل مراد الحربی، بیروت، الکتب العلمیة.
ابن حاجب (2011)؛ کافیة؛ کراتشی، کتابخانه بشری.
ابن عقیل الهمدانی المصری (1980). شرح ابن عقیل، تحقیق محمد محی‌الدین عبدالحمید، قاهره، دار التراث.
اشرفی ریزی، حسن و زهرا کاظم­پور (1386). جغرافیای سیاسی اطلاعات، تهران، چاپار.
ایمانی، محسن (1384). آسیب­شناسی مطالعه، چ2، تهران، انجمن اولیا و مربیان.
بهار، محمدتقی (1385). سبک­شناسی بهار، به کوشش سید ابوطالب میرعابدینی، چ2، تهران، توس.
بهرامی، کاوه (1392). بررسی رده­شناختی راهبردهای ساخت بند موصولی در زبان­های فارسی و آلمانی،پژوهش­های زبان‌شناختی در زبان­های خارجی، ش 1 بهار و تابستان، صص 61 - 76.
پورعمرانی، روح‌الله مهدی (1388). چلچراغ: بازآفرینی چهل داستان از حکایت‌های قابوس‌نامه، تهران، تیرگان.
حسن، عباس (1975). النحو الوافی، چ3، قاهره، دار المعارف.
خبرگزاری سانا، چهارشنبه 6/6/ 2018، محلیات، https://www.sana.sy/?p=763797.
خبرگزاری فارس، شنبه 2/4/ 1397، گروه حماسه و مقاومت، حوزه دفاع مقدس،
https://www.fars news.com/news/13970402000680
خبرگزاری فارس، شنبه 9/4/ 1397، گروه بین‌الملل، حوزۀ غرب آسیا
https://www.farsnews.com/news/13911121000902
دبیر مقدم، محمد (1393). رده­شناسی زبان­های ایرانی، چ2، تهران، سمت.
راسخ مهند، محمد و دیگران (1391). تبیین نقشی خروج بند موصولی در زبان فارسی، پژوهش­های زبانشناسی، ش6 بهار و تابستان، صص 21 - 40.
رضایی، والی و فاطمه بهرامی (1394). مبانی رده­شناسی زبان، تهران، انتشارات دانشگاه بهشتی.
رفیعا، بزرگمهر (1384). ماهیت سینما، چ2، تهران، امیرکبیر.
رودی، کمیل (1388). دانشگاه و مرجعیت علمی، تهران، دانشگاه امام صادق.
روزنامه اهرام، س 142، ش 48028، سه­شنبه، 5/6/ 2018.
روزنامه ایران، سال 24، ش 6805، سه­شنبه 29 / 3 / 1397.
زمخشری (2011). شرح المفصل، با اهتمام امیل بدیع یعقوب، بیروت، الکتب العلمیة.
سامرائی، فاضل صالح (2000). معانی النحو، عمان: دار الفکر.
سامرائی، فاضل صالح (2007)؛ الجملة العربیة تألیفها و أقسامها، چ2، عمان: دار الفکر.
شبکه العالم، دوشنبه 7 / 5 / 2018،
شلق، علی (2006). الزمان فی الفکر العربی و العالمی، بیروت، دار الهلال.
صفوی، کوروش (1373). برخی از ویژگی­های بندهای موصولی فارسی، مجموعه مقالات دومین کنفرانس زبان­شناسی نظری و کاربردی، سید علی میرعمادی (گردآورنده)، تهران، دانشگاه علامه طباطبایی، صص181- 197.
عبدالعزیز عبدالقادر، فراس و شیبان ادیب رمضان الحیالی (2012). الاسم الموصول و جملة صلته فی النحو العربی، آداب الرافدین، 1 - 28.
عزیزی پور، محمدرضا (1393). المصطلحات المتداولة فی الصحافةالعربیة؛ چ9، تهران، سمت.
علی‌آبادی، مرضیه شکوهی (1391). توصیف و آموزش بندهای موصولی در چهارچوب برنامه­های درسی، پایان­نامۀ کارشناسی ارشد، دانشگاه علامه طباطبایی.
الغضبان، منیر محمد (2010). أخلاقیات الحرب فی السیرة النبویة، قاهره: دارالسلام.
غلامحسین زاده، غلامحسین (1391). مقدماتی نگارش زبان فارسی، چ 2، تهران، سمت.
غلایینی، مصطفی (1994). جامع الدروس العربیة، ویرایشگر عبد المنعم خفاجه، چ30، بیروت، کتابخانه عصریة.
قریب، عبدالعظیم و دیگران (1392). دستور زبان فارسی (پنج استاد)، چ6، تهران، انتشارات ناهید.
کریم ناشد، علی (2014). الاسم الموصول دراسة نحویة مقارنة بین اللغتین العربیة و الانجلیزیة؛ آداب المستنصریة، ش64، 249 - 279.
ماهوتیان، شهرزاد (1378). دستور زبان فارسی از دیدگاه رده­شناسی، ترجمۀ مهدی سمائی، تهران، نشر مرکز.
مجلۀ موفقیت، سال 20، نیمه اول تیر 1397.
مشکور، محمدجواد (1368). دستورنامه در صرف و نحو پارسی، تهران،  مؤسسه مطبوعاتی شرق.
نشریۀ چشمه، ش 59، فروردین 1397، دانشگاه تربیت مدرس.
وحیدیان کامیار، تقی و غلامرضا عمرانی (1392). دستور زبان فارسی (1)، چ14، تهران، سمت.
وفایی، عباسعلی (1392). دستور توصیفی بر اساس واحدهای زبان فارسی، تهران، سخن.
Abraham, R. D. 1950. Fixed order of coordinates: A study in comparative lexicography. The Modern Language Journal 34(4): 276–287.
Anvari, H and Ahmadi Givi, H. 1995. Persian Syntax 2. Second Edition. Tehran: Fatemi, [In Persian].
Battistella, E. 1990. Markedness: The Evaluative Superstructure of Language. Albany NY: State University of New York Press.
Benor, S. B. & Levy, R. 2006. The chicken or the egg? A probabilistic analysis of English binomials. Language 82(2): 233–277.
Birdsong, D. 1982. Semantics of word order in co-ordination. Papers and Reports on Child Language Development 21: 25–32.
Cardona, G. 1970. Pāņini. A Survey of Research. New Delhi: Motilal Banarsidass.
Conley, K; Cooper, W.E. 1981. Conjoined Ordering of Color Terms by Children and Adults, Studies in language, 5:3, 305- 322.
Cooper, W. E. & Ross, J. R. 1975. World order. In Papers from the Parasession on Functionalism, Robin E. Grossman, L. James San & Timothy J. Vance (eds), 63–111. ChicagoIL: Chicago Linguistic Society.
Dabirsiyaghi, M. 1966. Persian Syntax. Tehran: Elmi, [In Persian].
Farshidvard, Kh. 2003. Today’s Comprehensive Syntax. Tehran: Sokhan, [In Persian].
Farzi, A. 1996. A Contrastive study of the rule- governability of English and Persian irreversible binomials. Unpublished M. A thesis, Allameh Tabataba'ee University.
Fenk-Oczlon, G. 1989. Word frequency and word order in freezes. Linguistics 27(1): 517–556.
Gharib, A; Bahar M; Homa’ee; Foroozanfar, B & Yasemi, R. 1992. Persian Syntax. Tehran: Ashrafi, [In Persian].
Golfam, A & Mohiyodin Ghomshe’I, Gh. 2011. “The Iconicity of Persian Reduplications: A Semantic Classification”. Comparative Literature Research. Vol. 3. No. 1 (Tome 9). Pp: 153-172, [In Persian].
Golfam, A; Mahmoodi-Bakhtiari, B; Karbalaei Sadegh, M. 2014. The Study of the Irreversible Binominals in Persian: A Cognitive Morphology Approach, Procedia- Social and Behavioral Sciences 136, 159 – 163.
Gustafsson, M. 1974. The phonetic length of the members in Present-Day English binomials. Neuphilologische Mitteilungen 75: 663–677.
HomayounFarrokh, A. 1985. A Comprehensive Grammar of Persian Language. Tehran: Elmi, [In Persian].
Jespersen, O. 1905. Growth and Structure of the English Language. Leipzig: Teubner.
Khanlari, P. 2002. Persian Syntax. Tehran: Toos, [In Persian].
Khatibzadeh, P; Sameri, M. 2013. Translation of Binomials in Political Speeches and Reports; A Contrastive Study of English and Persian. Journal of Translation and Interpretation, vol. 6, no. 1.
Khayampour, A. 1996. Persian Syntax. Tehran: Ketabforooshi Tehran, [In Persian].
Levelt, C, and Willemijn S. 2004. De normen en waarden van ‘normen en waarden’. Paper presented at TIN-dag (The Linguistic Society of the Netherlands annual meeting), Utrecht, February 2004.
Lohmann, A. Takada, T. 2014. Order in NP conjuncts in spoken English and Japanese. Lingua 152: 48-64.
Malkiel, Y. 1959. Studies in irreversible binomials. Lingua 8, 113–160.
Mashkour, M. 1971. A Grammar of Persian Morphplogy and Syntax. Tehran: Moassese Matbo’ati Shargh, [In Persian].
Mayerthaler, W. 1981. Morphologische Natürlichkeit. Wiesbaden: Athenaion.
McDonald, J.L, Bock, K & Kelly, M. H. 1993. Word and world order: Semantic, phonological, and metrical determinants of serial position. Cognitive Psychology 25(2): 188–230. DOI: 10. 1006/ cogp. 1993. 1005
Mogharabi, M. 1993. Compound in Persian Language. Tehran: Toos, [In Persian].
Mollin, S. 2012. Revisiting binomial order in English: Ordering constraints and reversibility. English Language and Linguistics 16(1): 81–103.
Mollin, S. 2013. Pathways of change in the diachronic development of binomial reversibility in Late Modern American English. Journal of English Linguistics 41(2): 168–203.
Mollin, S. 2014. The (Ir)reversibility of English binomials: Corpus, constraints and development. Amsterdam: John Benjamins.
Moshiri, M. 2000. A Dictionary of Reduplication and Redoubling in Persian Language. Tehran: Aghahan Ide, [In Persian].
Pinker, S & Birdsong, D. 1979. Speakers’ sensitivity to rules of frozen word order. Journal of Verbal Learning and Verbal Behavior 18(4): 497–508. DOI: 10.1016/S0022-5371(79)90273-1.
Same’i, H. 1996. Word Formation in Persian. Unpublished Ph. D Dissertation in linguistics. Tehran University, [In Persian].
Shafa’ee, A. 1985. Scientific Foundations of Persian Syntax. Tehran: Novin. [In Persian].
Shari’at, Mo. 1985. Persian Syntax. Tehran: Asatir, [In Persian].
Tabataba’ee, A. 2003. Compound Noun and Adjective in Persian Language. Tehran: Markaz Nashr Daneshgahi, [In Persian].
Tanaka, M. 2003. Conceptual accessibility and word-order in Japanese Proceedings of the Postgraduate Conference. Edinburgh: University of Edinburgh.
Wright, S. K. Hay, J. 2002. Fred and Wilma: A phonological conspiracy. Gender and linguistic practice, ed. by Sarah Benor, Mary Rose, Devyani Sharma, Julie Sweetland, and Qing Zhang, 175-191. Stanford: CSLI Press.
Wright, S. K. Hay, J & Bent, T. 2005. Ladies first? Phonology, frequency, and the naming conspiracy. Linguistics 43(3): 531–561. DOI: 10.1515/ling.2005.43.3.531.
Yamashita, H., Chang, F. 2001. ‘‘Long before short’’ preference in the production of a head-final language. Cognition 81, B45-B55.
Zakeri, M. 2002. Reduplication and Gingling Words in Persian. Tehran: Markaz Nashr Daneshgahi, [In Persian].
Zipf, G. K. 1936. The Psycho-Biology of Language. An Introduction to Dynamic Philology. Cambridge MA: The MIT Press.