سبک شناسی گفتمانِ داستان کوتاه «دهلیز» از منظر فرانقش های «اندیشگانی» و «متنی» بر اساس دستور نقش گرای نظام مند هلیدی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه دامغان، دامغان، ایران.

2 استادیار زبان شناسی همگانی دانشگاه دامغان، دامغان، ایران.

چکیده

پژوهش حاضر با هدف تحلیل سبک گفتمانِ داستان «دهلیز» اثر هوشنگ گلشیری، کاربرد زبان را در این متن بر مبنای دستور نقش­گرای نظام­مند مورد مطالعه قرار داده است. پرسش اصلی در این جستار، آن است که عناصر زبانیِ داستان در بازنمود واقعیت­های سیاسی و اجتماعیِ عصر تا چه حد موفق بوده­اند؟ نگارندگان برای دست­یابی به پاسخ این پرسش، متن داستان را با توجه به فرانقش­های مطرح در نظریۀ هلیدی مورد بررسی قرار داده تا نشان دهند که تصاویر ذهنی گلشیری از واقعیت چگونه در زبان نوشتۀ او رمزگذاری شده­اند. در داستان مورد بحث، 239 فرایند فعلی مشاهده شد که نگارندگان همۀ آن­ها را بر اساس الگوی تحلیل دستور نقش­گرا مورد بررسی قرار دادند، اما به دلیل محدودیت حجم مقاله، صرفاً به ذکر چند نمونۀ شاخص از هر فرایند اکتفا شد. روش این پژوهش، توصیفی- تحلیلی است. بدین نحو که در ابتدا همۀ افعال موجود در متن استخراج و بسامد فرایندهای به­کاررفته در آن­ها مشخص گردید؛ سپس مطابق روش هلیدی به گروه­بندی و تحلیل آن­ها پرداخته شد. در میان فرانقش­های سه­گانه، تمرکز مقالۀ حاضر بر فرانقش­های اندیشگانی و متنی است. یافته­های پژوهش بیان­گر کاربست بیشتر فرایندهای مادی، رفتاری و رابطه­ای و بسامد کمتر فرایندهای وجودی، ذهنی و کلامی است. فرکانس بالای فرایند مادی در داستان، مناسبت آن را با بافت تاریخیِ جامعۀ عصر گلشیری منعکس می­سازد که هم­زمان بوده است با رشد تفکر سرمایه­داری و توسعۀ صنعت در ایران. همچنین این فرایند نشان‏ می­دهد که نویسنده در گفتمان خود در پیِ ملموس نشان دادن نگرشش نسبت به اوضاع سیاسی جامعه است. در مقایسه با فرایند مادی، فرایندهای ذهنی از بسامدی کمتر برخوردارند که حاکی از آن است که نویسنده احساسات و ویژگی­های ذهنی خود و مشارکین گفتمان را کمتر وارد داستان نموده است. کاربرد فراوان وجه اخباری و افعال ماضی عواملی هستند که باعث پیدایش میزان قطعیت بالایی در گفتمان شده­اند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Stylistic Discourse Analysis of Short Story of "Atrium" from the Perspective of "Ideational" and "Textual" Metafunctions Based on Halliday's Systemic Functional Grammar

نویسندگان [English]

  • reza Ghanbari Abdolmaleki 1
  • Ailin FiroozianPooresfahani 2
1 Assistant Professor of Persian Language and Literature, Damghan University, Damghan, Iran.
2 Assistant Professor of Linguistics, Damghan University, Damghan, Iran.
چکیده [English]

The present study analyzed Houshang Golshiri’s discourse style in his short story of "Dehliz (=Atrium)", and the use of language in this text considering systemic functional grammar. The main question in this paper is: To what extent have the linguistic elements of the story been successful in representing political and social realities? In order to answer this question, the authors examined the text of the story according to the metafunctions to reveal how Golshiri's mental images of reality were coded in the language of his writing. In this story, 239 processes have been found and examined based on Halliday’s model, but due to limitations, only a few examples of each process are mentioned. The method of this research is descriptive-analytical. In this way, all verbs in the text have been extracted and the frequencies of the processes were identified. Then they were grouped and analyzed according to Halliday’s method. Among the three metafunctions, the focus of this article is on ideational and textual metafunctions. The findings demonstrate that material, behavioral and relational processes have mostly been applied and existential, mental and verbal processes have rarely been used. The high frequency of the material process in the story reflects its relevance to the historical context of Golshiri-era society, which coincided with the growth of capitalistic thought and the development of industry in Iran. Also, it shows that in his realistic discourse, the writer seeks to represent his attitude toward the political situation of the society. Compared to the material processes, mental processes have less frequency. It indicates that the writer has seldom involved his own and his discourse addressees’ feelings, and mental characteristics in the discourse of this short story. The processes and texture of the text fit together. The high frequency of use of past tense is a factor that has increased the degree of certainty in discourse.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Halliday
  • Golshiri
  • Atrium
  • ideational process
  • transitivity system
آقاگل­زاده، فردوس؛ عالیه کرد زعفرانلو کامبوزیا و حسین رضویان (1390)، سبک­شناسی داستان بر اساس فعل: رویکرد نقش­گرا، سبک­شناسی نظم و نثر فارسی، سال چهارم، شمارۀ 11، بهار، صص 243- 254.
تولان، مایکل (1386)، روایت­شناسی؛ درآمدی زبان­شناختی- انتقادی، مترجمان: فاطمه علوی و فاطمه نعمتی، تهران، سمت.
خان جان، علی­رضا؛ زهرا میرزا (1385)، درآمدی به شعرشناسی نقش­گرا (رویکردی زبان­شناختی)، پژوهش زبان و ادبیات فارسی، شمارۀ هفتم، پاییز و زمستان، صص 83- 101.
سجودی، فرزان (1390)، نشانه­شناسی کاربردی، تهران، انتشارات علم.
سراج، سیدعلی (1392)، مطالعۀ دستور نقش­گرای هلیدی در ده رمان از ده داستان­نویس زن ایرانی، مطالعات داستانی، سال دوم، شمارۀ دوم، زمستان، صص 60- 77.
سلطانی، سید علی­اصغر (1387)، قدرت، گفتمان و زبان (سازوکارهای جریان قدرت در جمهوری اسلامی ایران)، تهران، نشر نی.
صمدیانی، غلامرضا؛ و محمد تقوی (1395)، بررسی تجربه­های عرفانی در عبهرالعاشقین بر اساس فعل: رویکرد نقش­گرا، پژوهش­های ادب عرفانی (گوهر گویا)، سال دهم، شمارۀ 30، بهار و تابستان، صص 59- 76.
علوی، فاطمه و همکاران (1394)، سبک­شناسی انتقادی زاویۀ دید در داستان کوتاه «مردی که برنگشت»، ادب و زبان، سال 18، شمارۀ 38، پاییز و زمستان، صص 265- 289.
فاولر، راجر (1381)، ادبیات به منزلۀ کلام، مترجمان: مریم خوزان و حسین پاینده، تهران، نشر نی.
کرد چگینی، فاطمه؛ پورنامدارایان، تقی (1392)، تأثیر گزینش ادبی در سبک با تأکید بر دیدگاه پاول سیمپسون، کهن­نامۀ ادب فارسی، سال چهارم، شمارۀ اول، بهار، صص 69- 93.
گلشیری، هوشنگ (1380)، نیمۀ تاریک ماه (داستان­های کوتاه)، تهران، نیلوفر.
مصطفوی، پونه؛ و مرضیه صناعتی (1395)، بررسی سبکی یک داستان کوتاه معاصر از منظر نقش­گرایی هلیدی، زبان و زبان­شناسی، دورۀ 12، شمارۀ 23، بهار و تابستان، صص 131- 156.
مهاجر، مهران؛ و محمد نبوی (1376)، به سوی زبان­شناسی شعر؛ رهیافتی نقش­گرا، تهران، نشر مرکز.
نبی­لو، علیرضا (1392)، بررسی و تحلیل دو غزل از خاقانی و حافظ بر مبنای زبان­شناسی نقش­گرایی سیستمی، زبان و ادب فارسی، سال 66، شمارۀ 227، بهار و تابستان، صص 113- 135.
Aghagolzadeh, F; Zaffaranloo Kambozia, A & Razavian, H. 2011. Stylistics of the story based on the verb: a functional approach. Stylistics and analysis of Persian poerty and prose text. Fourth Year, No. 11, Spring. Pp 243- 254. [In Persian].
Alavi, F et al. 2015. Critical Stylistics of Point of View in the Short Story “The man who did not return“. Letters and Language. Volume 18, No 38, Fall and winter, Pp. 265-290. [In Persian].
Bloor, T & M. Bloor. 1997. The Functional Analysis of English: A Hallidayan Approach. 2 nd edition, New York: Arnold.
Eggins, S. 2007. An introduction to systemic functional linguistics. reprinted NewYork.
Fowler, R. 2002. Literature as words (Linguistics and literary criticism), Translated by: Maryam Khouzan & Hossein Payendeh. Tehran: Ney. [In Persian].
Golshiri, H. 2001. The Dark Side of the Moon (Nime-ye Tarik-e Mah). Tehran: Niloofar. [In Persian].
Halliday, M. 1985. An Introduction to Functional Grammar. London: Edward Arnold.
Halliday, M. 1978. Language as Social Semiotics. London: Edward Arnold.
Halliday, M & Ch. Matthiessen. 2004. An Introduction to Functional Grammar, 3 rd Edition, London: Edward Arnold Publishers Ltd.
Khan Jan, A; Mirza, Z. 2006. An Introduction to the functionalist poetics. Research in Persian Language & Literature, No. 7, Autumn and Winter, pp. 83-101. [In Persian].
Kord Chegini, F & Pournamdarian, T. 2013. The Effect of the Literary Choice on Style: With an Emphasis on the Viewpoint of Paul Simpson. Classical Persian Literature. Volume 4, No 7. Pp. 69-93. [In Persian].
Leech, G. 1987. ‘Stylistics and functionalism’, in N. Fabb, D. Attridge, A. Durant and C. MacCabe (eds.), The Linguistics of Writing, Manchester: University Press.
Mohajer, M & Nabavi, M. 1997. Towards the linguistics of poetry, Tehran: Markaz. [In Persian].
Mostafavi, P & Sanaati, M. 2016. The Stylistic Study of a Contemporary Persian Story from Halliday’s Functional Approach. Language and Linguistics. Volume 12, No 23. Spring and summer. Pp. 131-156. [In Persian].
Nabilou, A. 2013. Review and analysis of two poems of Hafez and Khaghani based on Systemic Functional Linguistics. Persian Language and Literature. Volume 66, No 227. Spring and summer, Pp. 113-135. [In Persian].
Samadiyani, Gh & Taghavi, M. 2016. An Investigation of Mystical Experiences in Abhar al-Asheghin based on Verbs: A Functionalist Approach. Researches on mystical literature (Gowhar- i-guya) Volume 10, No 30, Spring and summer, Pp. 59-76. [In Persian].
Seraj, A. 2013. The analysis of the Systemic Functional Grammar of Halliday in ten works of ten Iranian female novelists. Fiction studies. Second Year, No. 2, Winter, pp. 60-77. [In Persian].
Simpson, P. 1993. Language, Ideology, and Point of View. London: Routledge.
Simpson, P. 2004. Stylistics: A Resource Book for Students. London, Routledge.
Sojudi, F. 2011. Applied semiotics. Tehran: Elm. [In Persian].
Soltani, A. 2008. Power, discourse and language. Tehran: Ney. [In Persian].
Thompson, G. 2004. Introducing Functional Grammar, London: Arnold.
Toolan, M. 2007. Narrative: A Critical Linguistic Introduction. Translatsd by: Fatemeh Alavi & Fatemeh Nemati. Tehran: Samt.