ساختواژه توزیعی، اشتقاق پیمانه‌ای و مسئله دور

نصری, عباس

doi:10.22059/jolr.2026.401945.666937

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

عباس نصری

فارغ التحصیل دکترای تخصصی زبانشناسی همگانی – دانشگاه تهران، تهران، ایران

10.22059/jolr.2026.401945.666937

چکیده

مقاله حاضر با هدف ارائه شواهدی از پدیده تصریف بی‌قاعده در دفاع از فرضیه «ساختواژه موازی» به‌مثابه بنیان نظریِ ساختواژه توزیعی بهینه نگاشته شده است. این فرضیه، برخلاف رویکرد رایج در ساختواژه توزیعی که عملیات صرفی و واژواجی پس از شکل‌گیری تصویر نحوی در نقطه بازنمون را در قالب توالی‌ای از پیمانه‌های متوالی سامان می‌دهد، بر آن است که نشان دهد تمام عملیات صرفی و واج‌واژی به‌صورت همزمان و در چارچوبی محدودیت‌بنیاد انجام می‌شوند. در این مقاله، نشان داده می‌شود که پذیرش اصل «معماری اشتقاق» در انگاره سنتی ساختواژه توزیعی، به‌ویژه در موارد مربوط به تصریف‌های بی‌قاعده که مصداقی از پدیده هم‌نوایی قواعد در حیطه ساختواژه و واج‌واژشناسی هستند، منجر به نوعی دور منطقی در تحلیل می‌شود؛ زیرا در این انگاره، تصمیم‌گیری درباره انجام یا عدم انجام عملیاتی چون همجوشی یا شکافت، مستلزم آگاهی از نتیجه فرآیند درج واژگانی است، حال آنکه چگونگی عملیات درج، خود به نتیجه آن فرآیندها وابسته است. با تحلیل نمونه‌هایی از پدیده‌های صرفی در زبان‌ انگلیسی، مقاله نشان می‌دهد که تلاش برای حل این تناقض در چارچوب انگاره قاعده‌محور مستلزم افزودن قواعد حشوی متعددی است که نه‌تنها قدرت تبیینی نظریه را کاهش می‌دهد بلکه با اصول اقتصاد نظری نیز در تعارض است. در مقابل، با اتخاذ رویکرد ساختواژه توزیعیِ بهینه و به‌ویژه با مدل‌سازی فرآیند تصریف در قالب رقابت بین گزینه‌های تحت مجموعه‌ای از محدودیت‌های نقض‌پذیر ساختواژی، می‌توان این دسته از پدیده‌ها را بدون نیاز به قواعد بافت‌وابسته یا استثناهای موردی تبیین کرد. تحلیل محدودیت‌بنیاد ارائه‌شده در این مقاله، در نهایت با بهره‌گیری از الگوریتم رتبه‌بندی «تقلیل مکرر محدودیت»، نشان می‌دهد که پدیده‌هایی چون جمع بی‌قاعده در زبان انگلیسی را می‌توان با برهم‌کنش سه محدودیت *UNDERSPEC، *STRUCT و CRSP-D به‌دقت توصیف کرد. در نهایت، در این مقاله استدلال می‌شود که پذیرش فرضیه ساختواژه موازی نه‌تنها با شواهد صرفی میان‌زبانی سازگارتر است، بلکه هم‌راستا با اهداف شناختی و روان‌زبان‌شناختی معماری ذهن‌گرا نیز می‌باشد

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Distributed Morphology, Derivational Modularity and the Problem of Circularity

نویسنده [English]

Abbas Nasri

Ph.D. Graduate in General Linguistics – University of Tehran, Tehran, Iran.

چکیده [English]

This article aims to defend the Parallel Morphology Hypothesis as the theoretical foundation of the Optimal Distributed Morphology (ODM) framework. Unlike the standard rule-based model of Distributed Morphology (DM), which assumes a rigid, feed-forward derivational architecture comprising sequential morphosyntactic modules, the parallel hypothesis posits that all post-syntactic operations occur simultaneously within a constraint-based evaluative system. Building upon insights from Trommer (2001a, 2001b) and Foley (2017), the article argues that adherence to the Derivational Architecture Principle (DAP) in classical DM leads to a form of circular reasoning when analyzing irregular inflectional forms. Specifically, decisions regarding operations such as feature bundle fusion or fission often presuppose knowledge of which Vocabulary Items will be inserted. A knowledge that, in a strictly sequential model, should not yet be accessible. Using representative data from languages such as English and Basque, the article demonstrates that attempts to resolve this paradox within a strictly modular, rule-based DM architecture require extensive stipulations and ad hoc rules. These additions not only undermine theoretical elegance but also compromise the model’s psychological and computational plausibility. In contrast, adopting a constraint-based approach grounded in Optimality Theory (OT), as formalized in the ODM framework, allows for a more economical and predictive analysis. Here, the derivational output is determined through the competition of candidate structures evaluated by violable constraints, rather than deterministic rule application.A constraint-based analysis of irregular plural formation (e.g., mice vs. mouses) is provided, incorporating three key constraints: *UNDERSPEC, *STRUCT, and CRSP-D. These constraints regulate under-specification, structural economy, and faithfulness to input feature bundles, respectively. Through a formal ranking procedure (Recursive Constraint Demotion), the paper shows how ODM naturally accounts for both regular and irregular morphology without recourse to excessive derivational opacity or lexical idiosyncrasies. The article concludes that the Parallel Morphology Hypothesis not only offers a more descriptively adequate account of inflectional irregularities but also aligns more closely with broader cognitive and psycholinguistic principles of linguistic architecture

کلیدواژه‌ها [English]

Distributed Morphology
Circularity Problem
Morphology-in-Parallel
Optimality Theory
Constraint-Based Analysis
Inflectional Irregularity

مراجع

Anderson, S. R. (1992). A-morphous morphology. Cambridge: Cambridge University Press.

Arregi, K., & Nevins, A. (2012). Morphotactics: Basque auxiliaries and the structure of spellout. Dordrecht: Springer.

Belder, M. & Don, J. (2022). Distributed Morphology: an oration pro domo. Nederlandse Taalkunde 27(1), 75-104.

Bermúdez-Otero, R., & Börjars, K. (2006). Markedness in phonology and in syntax: The problem of grounding. Lingua, 116(5), 710–756.

Bobaljik, J. (2017). Distributed morphology. In Oxford research encyclopedia of linguistics. Oxford University Press.

Bonet, E. (1994). The person-case constraint: A morphological approach. In H. Harley & C. Phillips (Eds.), MIT working papers in linguistics 22: The morphology-syntax connection (pp. 33–52). Cambridge, MA: MITWPL.

Broekhuis, H., & Vogel, R. (2013). Introduction. In H. Broekhuis & R. Vogel (Eds.), Linguistic derivations and filtering: Minimalism and optimality theory (pp. 1–28). Sheffield: Equinox.

Caballero, G., & Inkelas, S. (2013). Word construction: Tracing an optimal path through the lexicon. Morphology, 23(2), 103–143.

Deal, A. R. (2016). Plural exponence in the Nez Perce DP: A DM analysis. Morphology, 26(3–4), 313–339.

Embick, D. (2010). Localism versus globalism in morphology and phonology. Cambridge, MA: MIT Press.

Embick, D., & Marantz, A. (2008). Architecture and blocking. Linguistic Inquiry, 39(1), 1–53.

Embick, D., & Noyer, R. (2007). Distributed morphology and the syntax-morphology interface. In G. Ramchand & C. Reiss (Eds.), The Oxford handbook of linguistic interfaces. Oxford: Oxford University Press.

Foley, S. (2017). Morphological conspiracies in Georgian and optimal vocabulary insertion. In J. Kantarovich, T. Truong, & O. Xherija (Eds.), Chicago Linguistics Society (CLS) 52 (pp. 217–232). Chicago: CLS.

Gribanova, V. (2015). Exponence and morphosyntactically triggered phonological processes in the Russian verbal complex. Journal of Linguistics, 51(3), 519–561.

Grimshaw, J. (1997). The best clitic: Constraint conflict in morphosyntax. In L. Haegeman (Ed.), Elements of grammar (pp. 169–196). Dordrecht: Springer.

Halle, M., & Marantz, A. (1993). Distributed morphology and the pieces of inflection. In K. Hale & S. J. Keyser (Eds.), The view from building 20 (pp. 111–176). Cambridge, MA: MIT Press.

Harley, H. (2014). On the identity of roots. Theoretical Linguistics, 40(3–4), 225–276.

Haugen, J. D., & Siddiqi, D. (2013). Roots and the derivation. Linguistic Inquiry, 44(3), 493–517.

Inkelas, S. (2014). The interplay of morphology and phonology. (Vol. 8, Oxford surveys in syntax and morphology). Oxford: Oxford University

Kager, R. (1999). Optimality theory. Cambridge: Cambridge University Press.

Kinjo, K. & Oseki, Y (2016). Wh-Concord in Okinawan = Syntactic Movement + Morphological Merger. University of Pennsylvania Working Papers in Linguistics. 20(1). Article 20.

Kiparsky, P. (2015). Stratal OT: A synopsis and FAQs. In Y. E. Hsiao & L.-H. Wee (Eds.), Capturing phonological shades. Cambridge: Cambridge Scholars Publishing.

Kisseberth, C. W. (1970). On the functional unity of phonological rules. Linguistic Inquiry, 1(3), 291–306.

Kisseberth, C. W. (2011). Conspiracies. In M. van Oostendorp, C. J. Ewen, E. Hume, & K. Rice (Eds.), The Blackwell companion to phonology. London: Blackwell.

Legendre, G., Grimshaw, J., & Vikner, S. (2001). Optimality-theoretic syntax. Cambridge, MA: MIT Press.

Legendre, G., Putnam, M., de Swart, H., & Zaroukian, E. (2016). Optimality-theoretic syntax, semantics, and pragmatics: From uni- to bidirectional optimization. Oxford: Oxford University Press.

Martinović, M. (2017). Wolof wh-movement at the syntax-morphology interface. Natural Language & Linguistic Theory, 35(1), 205–256.

Matushansky, O., & Marantz, A. (2013). Distributed morphology today: Morphemes for Morris Halle. Cambridge, MA: MIT Press.

McCarthy, J. J. (2002). A thematic guide to optimality theory. Cambridge: Cambridge University Press.

McCarthy, J. J. (2008). Doing optimality theory. Hoboken, NJ: Wiley.

Moskal, B., & Smith, P. W. (2016). Towards a theory without adjacency: Hyper-contextual VI-rules. Morphology, 26(3–4), 295–312.

Nevins, A.I. (2016). Lectures on Postsyntactic Morphology. LSA 2015 Institute in Chicago. Retrieved September 3, 2025 from lingbuzz.net at http://ling.auf.net/lingbuzz/002587

Newman, S. (1944). The Yokuts language of California. New York: The Viking Fund Publications in Anthropology.

Noyer, R. (1992). Features, positions and affixes in autonomous morphological structure (Doctoral dissertation). MIT.

Noyer, R. (1993). Optimal words: Towards a declarative theory of word-formation. Paper presented at Rutgers Optimality Workshop (ROW) 1, Rutgers University.

Noyer, R. (1994). Mobile affixes in Huave: Optimality and morphological well-formedness. In E. Duncan, D. Farkas, & P. Spaelti (Eds.), Proceedings of WCCFL 12 (pp. 67–82). Stanford, CA: CSLI.

Paradis, C. (1987). On constraints and repair strategies. The Linguistic Review, 6(1), 71–97.

Pfau, R. (2005). Cheap Repairs: A Distributed Morphology toolkit for sentence construction. Speech Error Workshop. Boston, July 31, 2005.

Prince, A., & Smolensky, P. (2004). Optimality theory: Constraint interaction in generative grammar (Rev. ed.). Malden, MA: Blackwell. (Original work published 1993)

Rolle, N. (2020). In support of an OT-DM model. Natural Language & Linguistic Theory, 38, 201–259.

Saab, A., & Lipták, A. (2016). Movement and deletion after syntax: Licensing by inflection reconsidered. Studia Linguistica, 70(1), 66–108.

Salzmann, M. (2013). New arguments for verb cluster formation at PF and a right-branching VP: Evidence from verb doubling and cluster penetrability. Linguistic Variation, 13(1), 81–132.

Siddiqi, D. (2009). Syntax within the word: Economy, allomorphy, and argument selection in distributed morphology (Vol. 138, Linguistik aktuell/Linguistics today). Amsterdam: Benjamins.

Stump, G. T. (2001). Inflectional morphology: A theory of paradigm structure. Cambridge: Cambridge University Press.

Trommer, J. (2001a). Distributed optimality (Doctoral dissertation). University of Potsdam.

Trommer, J. (2001b). A hybrid account of affix order. In M. Andronis, C. Ball, H. Elston, & S. Neuvel (Eds.), CLS 37: The panels. Papers from the 37th meeting of the Chicago Linguistic Society (pp. 469–480). Chicago: CLS.

Trommer, J. (2002). Modularity in OT-morphosyntax. In G. Fanselow & C. Féry (Eds.), Resolving conflicts in grammars: Optimality theory in syntax, morphology, and phonology (pp. 83–117). Hamburg: Helmut Buske.

Tucker, M. A. (2011). The morphosyntax of the Arabic verb: Toward a unified syntax-prosody. In Morphology at Santa Cruz: Papers in honor of Jorge Hankamer (pp. 177–211). University of California eScholarship.

Watanabe, A. (2015). Valuation as deletion: Inverse in Jemez and Kiowa. Natural Language & Linguistic Theory, 33(4), 1387–1420.

Xu, Z. (2016). The role of morphology in optimality theory. In A. Hippisley & G. Stump (Eds.), The Cambridge handbook of morphology (pp. 513–549). Cambridge: Cambridge University Press.

پژوهشهای زبانی

ساختواژه توزیعی، اشتقاق پیمانه‌ای و مسئله دور

مراجع

مراجع

دوره 16، شماره 2 - شماره پیاپی 31
اسفند 1404
صفحه 267-289

ساختواژه توزیعی، اشتقاق پیمانه‌ای و مسئله دور

مراجع

مراجع

دوره 16، شماره 2 - شماره پیاپی 31اسفند 1404صفحه 267-289

دوره 16، شماره 2 - شماره پیاپی 31
اسفند 1404
صفحه 267-289