پژوهشهای زبانی

چکیده یکی از پیامدهای پیشرفت علم و فن‌آوری در دهه‌های اخیر، ضبط و انتشار فوری فیلم و صدا از رویدادهای اجتماعی مختلف است. از مصادیق بارز این ادعا، مشاهده فیلم‌ها و صداهای گوناگون از صحنه‌های جرم و جنایت در رسانه‌ها است. گاهی صدا تنها سرنخ به جا مانده از مجرمین در صحنه‌های جرم است. این امر کارشناسان علوم قضا را بر آن داشته است تا درصدد تحلیل دقیق و علمی صدا به منظور تعیین هویت گوینده و تأیید یا رد فرضیه‌های خود برآیند. در آواشناسی قضایی، توجه به ویژگی‌های صوت‌شناختی واکه‌ها در نمودهای مختلف زبان گفتاری مانند لهجه‌ها، سبک‌ها و غیره اهمیت بسیاری دارد. در این پژوهش، فضای واکه‌ای دو سبک گفتاری خوانداری و واضح در زبان فارسی در چهارچوب آواشناسی صوت‌شناختی بررسی و مقایسه شده است. هدف اصلی، تحلیل تفاوت‌های صوت‌شناختی این دو سبک برای استفاده در کاربردهای قضایی مانند تشخیص هویت گوینده، بازسازی گفتار، یا تحلیل‌های جنایی است. نوع پژوهش، توصیفی-تحلیلی است و داده‌ها با استفاده از تحلیل بسامدهای سازه‌ای اول و دوم واکه‌های استخراج شده از نمونه‌های صوتی به دست آمده‌اند. نمونه‌های صوتی شامل گفتار 25 گوینده فارسی‌زبان (زن و مرد) در دو سبک گفتاری خوانداری و واضح است که به‌صورت میکروفونی ضبط و جمع‌آوری شده است. برای استخراج و تحلیل داده‌ها از نرم‌افزارهای پایتون و R استفاده شده است. نتایج نشان داد که گفتار واضح دارای فضای واکه‌ای گسترده‌تری نسبت به گفتار خوانداری است و برای اهداف قضایی دقت بیشتری را فراهم می‌کند. همچنین مشخص شد که در هر دو سبک خوانداری و واضح، زنان فضای واکه‌ای بزرگتری نسبت به مردان دارند و قابلیت شناسایی صدای زنان بیش از مردان است. در بررسی تغییرات بین-گوینده نیز مشخص شد که انسجام بیشتر در تولید واکه‌ای زنان و پراکندگی بیشتر در تولید واکه‌ای مردان وجود دارد و سبک واضح باعث تقویت این پراکندگی در مردان و تضعیف آن در زنان می‌شود. بنابراین جنسیت و سبک گفتار به‌طور تعاملی بر میزان تنوع بین‌-گوینده اثر می‌گذارند و واکه‌های گرد به‌ویژه /u/ بیشترین حساسیت را نسبت به این عوامل نشان می‌دهند.