تحلیل صوتشناختی اثر سبک گفتار بر فضای واکهای در زبان فارسی: مقایسه گفتار خوانداری و واضح
صفحه 1-22
https://doi.org/10.22059/jolr.2026.410222.666954
طاهره احمدی، بتول علینژاد، والی رضایی، هما اسدی
چکیده پژوهش حاضر در چهارچوب آواشناسی صوتشناختی به بررسی و مقایسه فضای واکهای در دو سبک گفتاری خوانداری و واضح در زبان فارسی میپردازد. سبک گفتار یکی از عوامل مؤثر بر الگوهای تولید واکهها و سازماندهی فضای واکهای است و میتواند موجب تغییر در میزان تمایز و پراکندگی واکهها شود. با وجود پژوهشهای متعدد درباره گفتار واضح در زبانهای مختلف، بررسی نظاممند تأثیر سبک گفتار بر فضای واکهای زبان فارسی، بهویژه با در نظر گرفتن عامل جنسیت و تغییرات بینگوینده، همچنان محدود است. نوآوری پژوهش حاضر در بررسی همزمان اثر سبک گفتار، جنسیت و تغییرات بینگوینده بر فضای واکهای واکههای فارسی و تحلیل آنها بر اساس شاخصهای صوتشناختی مانند VSA، VCI و پراکندگی F1 و F2 است.دادههای پژوهش شامل نمونههای گفتاری 25 گوینده فارسیزبان (زن و مرد) در دو سبک گفتاری خوانداری و واضح است که بهصورت میکروفونی و در محیط آزمایشگاهی ضبط شدند. پس از استخراج بسامدهای سازهای اول و دوم واکهها، دادهها با استفاده از نرمافزارهای Python و R و بر مبنای روش نری تحلیل شدند. در این پژوهش از شاخصهایی مانند مساحت فضای واکهای، شاخص تمرکز واکهها و تحلیل تغییرات بینگوینده استفاده شد. نتایج نشان داد که سبک واضح در مقایسه با سبک خوانداری دارای فضای واکهای گستردهتر و پراکندگی واکهای بیشتری است. افزایش میانگین F1 در سبک واضح نیز بیانگر بازشدگی بیشتر دهان و افزایش دامنه حرکتی عمودی در تولید واکههاست. همچنین مشخص شد که زنان در هر دو سبک گفتاری فضای واکهای بزرگتر و شاخص تمرکز واکهای بالاتری نسبت به مردان دارند. بررسی تغییرات بینگوینده نیز نشان داد که مردان در هر دو بعد F1 و F2 پراکندگی بیشتری نسبت به زنان دارند، در حالی که زنان در سبک واضح انسجام تولیدی بیشتری نشان میدهند. افزون بر این، واکههای گرد، بهویژه/u/، بیشترین حساسیت را نسبت به تغییرات سبک و جنسیت نشان دادند. یافتههای این پژوهش نشان میدهد که سبک گفتار و جنسیت بهصورت تعاملی بر سازماندهی فضای واکهای زبان فارسی اثر میگذارند و گفتار واضح با افزایش تمایز واکهای و گسترش فضای صوتشناختی همراه است. این نتایج میتواند در گسترش مطالعات مربوط به آواشناسی صوتشناختی و تغییرات سبک گفتار در زبان فارسی مورد استفاده قرار گیرد.

